Όταν σκεφτόμαστε τη Νάξο, ο νους μας τρέχει αμέσως στα γραφικά στενά της Χώρας, τα λιθόστρωτα σοκάκια των χωριών, τα σκαλοπάτια που οδηγούν στο Κάστρο της χώρας Νάξου και τις απέραντες αμμουδιές με τη μοναδική τους ομορφιά. Για τους περισσότερους από εμάς, η μετακίνηση στο νησί είναι μια αυτόματη, σχεδόν αόρατη λειτουργία. Τι συμβαίνει όμως όταν η ίδια διαδρομή βιώνεται μέσα από τους τροχούς ενός αναπηρικού αμαξιδίου;Ας κάνουμε μια νοητή διαδρομή. Ας προσπαθήσουμε να μπούμε στη θέση ενός συμπολίτη μας ή ενός επισκέπτη με κινητική αναπηρία για μία μόλις ημέρα.
Η βιωματική διαδρομή: Όταν το αυτονόητο γίνεται άθλος
09:00 π.μ. – Η πρώτη βόλτα στην παραλία της Χώρας
Η μέρα ξεκινά με διάθεση για έναν καφέ δίπλα στη θάλασσα. Η διαδρομή στον παραλιακό δρόμο φαίνεται επίπεδη και φιλική. Όμως, η πρώτη πρόκληση δεν αργεί: ένα αυτοκίνητο παρκαρισμένο πάνω στη ράμπα του πεζοδρομίου. Το αμαξίδιο αναγκάζεται να κατέβει στο οδόστρωμα, ανάμεσα στα διερχόμενα οχήματα. Η αίσθηση ασφάλειας δίνει αμέσως τη θέση της στον φόβο και την ένταση.
11:30 π.μ. – Στα στενά της Χώρας
Η επιθυμία για μια βόλτα στο ιστορικό κέντρο προσκρούει γρήγορα στην πραγματικότητα. Τα ψηλά σκαλοπάτια, τα απότομα καλντερίμια χωρίς επίπεδη όδευση, τα τραπεζο-καθίσματα που κλείνουν το πέρασμα και η απουσία προσβάσιμων χώρων υγιεινής μετατρέπουν τη βόλτα σε μια συνεχή διαδικασία υπολογισμού ρίσκου. «Χωράω να περάσω;», «Αν ανέβω αυτό το σκαλί, θα μπορέσω να κατέβω;».
02:00 μ.μ. – Η πρόσβαση στη θάλασσα
Η Νάξος φημίζεται για τις μαγευτικές της παραλίες. Για πολλούς ανθρώπους, η θάλασσα είναι συνδεδεμένη με την ελευθερία, τη χαλάρωση και τη συμμετοχή στη ζωή του νησιού. Όμως, χωρίς την ύπαρξη ειδικών υποδομών πρόσβασης και προσβάσιμων διαδρόμων στην άμμο, η θάλασσα παραμένει ένα τοπίο προσβάσιμο μόνο με τα μάτια, εντείνοντας το αίσθημα του αποκλεισμού.
Η Ψυχολογία της Προσβασιμότητας: Τι συμβαίνει στο συναίσθημα;
Ως ψυχολόγος, αυτό που με ενδιαφέρει δεν είναι μόνο το φυσικό εμπόδιο, αλλά το ψυχολογικό αποτύπωμα που αφήνει η έλλειψη προσβασιμότητας.
1. Η αίσθηση της ματαιωμένης αυτονομίας: Η ανάγκη να κινούμαστε, να επιλέγουμε και να αποφασίζουμε για τον εαυτό μας είναι βασική για την αίσθηση αυτονομίας. Όταν ένα άτομο με αναπηρία πρέπει να ζητά συνεχώς βοήθεια για να υπερβεί ένα τεχνητό εμπόδιο (ένα σκαλί, ένα παρκαρισμένο μηχανάκι), η αίσθηση της ανεξαρτησίας του πλήττεται βαθιά.
2. Η συναισθηματική κόπωση: Η μετακίνηση με αμαξίδιο σε ένα μη προσβάσιμο περιβάλλον απαιτεί συνεχή υπερεγρήγορση. Το άτομο δεν απολαμβάνει τη διαδρομή, αλλά βρίσκεται σε μια διαρκή διαδικασία επίλυσης προβλημάτων και χαρτογράφησης κινδύνων.
3. Το βλέμμα του «Άλλου»: Συχνά, το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι το τσιμέντο, αλλά το αμήχανο, οικτίρμον ή αδιάφορο βλέμμα των γύρω. Η έλλειψη ορατότητας στον δημόσιο χώρο δημιουργεί ένα αόρατο τείχος ανάμεσα στους ανθρώπους.
Από τον Οίκτο στην Ενσυναίσθηση
Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω πως η ενσυναίσθηση δεν είναι οίκτος. Ο οίκτος κοιτάζει τον άλλον από απόσταση. Η ενσυναίσθηση, όμως, προσπαθεί, έστω για λίγο, να δει τον κόσμο από τη θέση του.
Ίσως τελικά η προσβασιμότητα να αρχίζει πριν ακόμη χτιστεί η πρώτη ράμπα. Αρχίζει τη στιγμή που μπορούμε να κοιτάξουμε έναν δρόμο, ένα πεζοδρόμιο, μια παραλία ή ένα κατάστημα και να αναρωτηθούμε: «Μπορούν πραγματικά όλοι να βρίσκονται εδώ;»
Μια συμπεριληπτική Νάξος δεν είναι μια Νάξος που «βοηθά» τα άτομα με αναπηρία. Είναι μια Νάξος που έχει σχεδιαστεί ώστε να μη χρειάζεται κανείς να ζητά άδεια, βοήθεια ή χάρη για να συμμετέχει στην καθημερινή ζωή.
Ένας τόπος όπου όλοι χωρούν. Όλοι κινούνται με αξιοπρέπεια. Και κανείς δεν μένει έξω από τη ζωή επειδή εμείς ξεχάσαμε να τον υπολογίσουμε.
Ιωάννης Χατζηπέτρος,
Ψυχολόγος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου