Μιχάλης ΦραγκίσκοςΤις τελευταίες μέρες στις Κυκλάδες έχει ενταθεί η συζήτηση και οι αντιδράσεις για τα ΕΣΧΑΣΕ (Ειδικά Σχέδια Χωρικής Ανάπτυξης Στρατηγικών Επενδύσεων), άλλες τουριστικές επενδύσεις μεγάλης κλίμακας[1], την ανεξέλεγκτη δόμηση στις εκτός σχεδίου περιοχές και γενικότερα την υπερδόμηση ως συνέπεια της τουριστικής μεγέθυνσης.
Αντιδρούν οι τοπικές κοινωνίες, συλλογικότητες, ΜΜΕ-ΜΚΔ, ακαδημαϊκοί, Δημοτικές Αρχές, ενώ το ΣτΕ ακυρώνει σχέδια επενδύσεων. Σε ακραίες περιπτώσεις οι υπηρεσίες του ΥΠΕΣ και ο υπουργός αναλαμβάνουν τις «ευθύνες» τους, με αναστολή δόμησης και ανάκληση αδειών. Ηχηρή είναι η ομόφωνη απόφαση του ΔΣ της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Νοτίου Αιγαίου[2] για τα ΕΣΧΑΣΕ, να ανασταλεί η αδειοδότησή τους στις Κυκλάδες, να ζητείται η γνώμη των Δήμων και να εξεταστεί θεσμικά η κατάργηση τους στον νησιωτικό χώρο.
Είναι γεγονός ότι στο Νότιο Αιγαίο, όπου ο χωροταξικός σχεδιασμός καθυστερεί και οι βιώσιμοι στρατηγικοί στόχοι απουσιάζουν, πυκνώνουν οι επενδύσεις μεγάλων τουριστικών μονάδων, με τη συστηματική προώθηση, έγκριση και χρηματοδότηση της κυβέρνησης. Κτίζονται μονάδες δεκάδων χιλιάδων τετραγωνικών πάνω σε εκατοντάδες στρέμματα γεωργικής – χορτολιβαδικής γης ή σε γεώτοπους, που προστίθενται στο ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον, υπερβαίνοντας τη φέρουσα ικανότητα, αναλώνοντας φυσικούς πόρους, οικοσυστήματα, πολιτιστικά τοπία, υποβαθμίζοντας τη ζωή των κατοίκων, αλλοιώνοντας τη νησιωτική φυσιογνωμία και την ελκυστική ταυτότητα των νησιών.
Σε αντίθεση με τους Δήμους και τους φορείς, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου (ΠΝΑι) όχι μόνο δεν αντιδρά ως όφειλε, αλλά παρέχει την πολιτική κάλυψη σε όλες τις τουριστικές επενδύσεις και ιδιαίτερα στις μεγάλες (ΕΣΧΑΣΕ κτλ). Η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού έχει περάσει από το επίπεδο της οικονομίας στο επίπεδο της θεσμικής εκπροσώπησης και της ιδεολογίας ως η κυρίαρχη κουλτούρα της Περιφερειακής Αρχής.
Είναι γνωστές οι διακηρυγμένες απόψεις της Περιφερειακής Αρχής για την χωρίς όρια τουριστική ανάπτυξη, τον «ανύπαρκτο» υπερτουρισμό που απορρίπτεται και ως έννοια. Απόψεις που καταγράφονται σε ψηφισμένες αποφάσεις για την εκτός σχεδίου δόμηση, τη δόμηση στις ακατοίκητες νησίδες, τους αιγιαλούς της Δωδεκανήσου. Σε αποφάσεις που αμφισβητείται η τουριστική φέρουσα ικανότητα, η προστασία της παράκτιας ζώνης και των περιοχών NATURA, η κλίμακα νησιωτικού τοπίου και η έννοια της προσβολής τοπίου[3].
Η Περιφερειακή Αρχή αντιλαμβάνεται τα νησιά ως πεδία επενδυτικής δραστηριότητας, ως οικόπεδα (με συντελεστή δόμησης!) στον βωμό του real estate. Ως εργαστήριο όπου οι οικονομικοί ερευνητές καταγράφουν την αύξηση των τουριστικών εισπράξεων, των διανυκτερεύσεων και των σχετικών δεικτών. Κάθε χρόνο μετά από εκατομμύρια διαφημιστικής δαπάνης, επαίρεται για την αυξανομένη τουριστική παραγόμενη αξία, χωρίς την ενσυναίσθηση ότι αυτή παράγεται από την ανάλωση του ευαίσθητου περιβάλλοντος των νησιών, φυσικού – ανθρωπογενούς ως δωρεάν πρώτης ύλης και σε βάρος της ζωής των τοπικών κοινωνιών, των παγκόσμιων αξιών που έχουν διαχρονικά δημιουργήσει.
Τον εκτελεστικό ρόλο έχει αναλάβει η κατ’ ευφημισμό Επιτροπή Περιβάλλοντος (ΕΠ), στην οποία έχουν μεταβιβαστεί οι απαραίτητες αρμοδιότητες. Ενεργεί ταχύτατα και αποτελεσματικά, δίνοντας πάντα θετική περιβαλλοντική γνωμοδότηση, ώστε οι μεγάλες τουριστικές επενδύσεις να περιβάλλονται θεσμικά με το κύρος της ΠΝΑι, να επηρεάζονται άλλοι φορείς αποφάσεων και να ενισχύεται το κλίμα ευφορίας στην αγορά.
Σε κάθε συνεδρίαση της επιτροπής προστίθενται χιλιάδες νέες κλίνες με θετική γνωμοδότηση στο υπερπλήρες δυναμικό του Νοτίου Αιγαίου. Ενδεικτικά στην τελευταία διμηνιαία συνεδρίαση του 2025 εγκρίθηκαν 2.900 κλίνες σε οκτώ εγκαταστάσεις, ενώ μια άλλη 1.200 κλινών αναβλήθηκε μέχρι να ρυθμιστεί κάποια λεπτομέρεια!
Στις αποφάσεις της καταγράφεται η πολιτική της Περιφερειακής Αρχής απέναντι στις μεγάλες επενδύσεις. Ενδεικτικές είναι οι παρακάτω αποφάσεις:
• Η περίπτωση που η ΕΠ εκτέθηκε ως «βασιλικότερη του βασιλέως», με τη θετική γνωμοδότηση της ΜΠΕ υπόσκαφης μονάδας στη Σέριφο σε τοπίο ιδιαίτερου κάλλους, ενώ οι υπηρεσίες του ΥΠΕΝ γνωμάτευσαν αρνητικά και η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου απέρριψε τελικά την έγκριση περιβαλλοντικών όρων. Παρόμοια περίπτωση οι επενδύσεις στη Μήλο που οδηγούνται σε πάγωμα οικοδομικών αδειών από το ΥΠΕΝ.
• Η έγκριση της ΣΜΠΕ του ΕΣΧΑΣΕ της Ίου, παρά τις αντίθετες απόψεις του Δήμου Ιητών, τις αντιρρήσεις της τοπικής κοινωνίας, των φορέων, των αντίθετων σχετικών αποφάσεων του ΣτΕ και επανειλημμένων δικαστηρίων για την καταστροφή του περιβάλλοντος.
• H θετική γνωμάτευση κατασκευής προβλήτας 70 μέτρων, στηριζόμενη σε μεταλλικούς πασσάλους, σε παραθαλάσσιο ξενοδοχείο στο Φαληράκι Ρόδου, παρά την αρχική αρνητική εισήγηση της υπηρεσίας, τις αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας και του Δήμου.
• Η εσπευσμένη σύμφωνη γνώμη επέκτασης της δόμησης κατά 15.000 τ.μ., μονάδας 30.000 τ.μ. στην Κέα, που έχει δημιουργήσει ήδη τεράστια προβλήματα στο νησί καταπατώντας τους «όρους» που της είχαν αρχικά τεθεί.
Συμπερασματικά, με ευθύνη της Περιφερειακής Αρχής το ευαίσθητο νησιωτικό περιβάλλον μετατρέπεται, σε ένα προνομιακό επενδυτικό πεδίο για λίγους, ενώ οι κάτοικοι αφήνονται να επιβιώσουν στα ερείπια μιας ανεπίστροφης καταστροφής. Οι νησιώτες όμως επιμένουν να προστατεύσουν τα νησιά τους, ως ζωντανούς τόπους μνήμης, πολιτισμού, ιστορίας και φύσης, ως τόπους που επιθυμούν να συνεχίσουν να ζουν, να δημιουργούν, να εργάζονται, αυτοί και οι επόμενες γενιές.
