Επειδή εμείς ευτυχώς για κάποιους δεν ανήκουμε στα δημοκρατικά ΜΜΕ της Νάξου δημοσιεύουμε αυτούσια την εισήγηση του Μιχάλη Φραγκίσκου Περιφερειακού Συμβούλου Νοτίου Αιγαίου.Η πρώτη μέρα της Συνάντησης του Δικτύου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη της Νάξου στην ο Κόρωνο, έγινε με εισηγήσεις για την αυτοδιοίκηση, το χωροταξικό, τον πολιτισμό, με παρεμβάσεις πολιτών και έντονες συζητήσεις.
Στην ομιλία μου που αποκρύπτεται από τα δημοκρατικά ΜΜΕ της Νάξου τόνισα, τις ευθύνες του Δήμου και της Περιφέρειας για την αποδοχή και συντήρηση του μοντέλου της τουριστικής αγοράς, που καταδίκασε την Ορεινή Νάξο στην εγκατάλειψη και συγχρόνως στην καταστροφή τα ευαίσθητα οικοσυστημάτα της Δυτικής Ακτής, στην εξάντληση των πολύτιμων πόρων και της κοινωνίας.
Αναφέρθηκα για τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών και των κινημάτων, στη διαμόρφωση του στρατηγικού σχεδίου βιώσιμης ανάπτυξης της Νάξου. Την πρωτοβουλία πρέπει να αναλάβει ο Δήμος με μελέτες και διαβούλευση ανοιχτή στην κοινωνία, κινήματα, φορείς.
Η ομιλία απο τον diapleon
Καλησπέρα
Κυρίες και κύριοι σύνεδροι.
Αρχικά θέλω να αποτίνω φόρο τιμής στους προέδρους του χωριού που γνώρισα στους αγώνες για την ανάπτυξη του τόπου, στον Αντώνη Πρωτονοτάριο και στον Μανώλη Μανωλά που παρά την απουσία του, αισθανόμαστε να είναι εδώ σήμερα.
Βρισκόμαστε σε ένα τόπο που σηματοδοτεί, περικλείει και εκπέμπει μια σειρά από σημαντικά ιστορικά στοιχεία, τις μνήμες των νεκρών της κατοχής από την πείνα, την ιστορία της σμύριδας, τη σκληρή δουλειά, τους αγώνες των εργατών και ένα ιδιαίτερο άυλο πολιτισμό.
Αλλά και επίκαιρα στοιχεία που εκφράζονται με το σημερινό γεγονός. Την ανάγκη για την βιώσιμη ανάπτυξη. Το επίκαιρο Χωροταξικό του τουρισμού, μας οδηγεί πάλι στην Κόρωνο, που αναδεικνύει την έντονη αντίθεση της τουριστικής ανάπτυξης μεταξύ της δημοτικής ενότητας Νάξου (Αναπτυγμένες περιοχές Β) και της δημοτικής ενότητας Δρυμαλίας που κατατάσσεται στην τελευταία κατηγορία ανάπτυξης (περιοχή Ε). Επίκαιρο είναι και το χωροταξικό των ΑΠΕ, που προορίζει τα βιομηχανικά πάρκα μόνο για τα βουνά της δημοτικής ενότητας Δρυμαλίας. Αλήθεια τι τυχαία συνάντηση των δύο χωροταξικών πάνω στην ΟΝ!!
Η Κόρωνος σηματοδοτεί την εγκατάλειψη, την απομόνωση, την ενδονησιακή ανισότητα, συμπυκνώνει και θέτει στη θεματολογία του συνεδρίου μας, με τον πιο ηχηρό τρόπο τα ζητήματα της ισόρροπης ανάπτυξης της Νάξου.
Είναι φανερό ότι η ψαλίδα στην οικονομία της Νάξου, η οποία αναλύθηκε και στο προηγούμενο συνέδριο, σχετίζεται με τη στάση, τις θέσεις, τις παραλήψεις και τις δράσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης όλων των βαθμίδων, πέρα βέβαια από τις ευθύνες του κεντρικού κράτους.
Οι Περιφέρειες σύμφωνα με τον Καλλικράτη, σχεδιάζουν, προγραμματίζουν και υλοποιούν πολιτικές σε περιφερειακό επίπεδο, σύμφωνα με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής της χώρας.
Ο τριτογενής τομέας στην ΠΝΑΙ, o Τουρισμός με τις συναφείς του δραστηριότητες, καταλαμβάνει το 87% της οικονομίας, ενώ ο πρωτογενής τομέας μόλις το 3%.
Η επικράτηση του τουρισμού ως μονοκαλλιέργεια στο χώρο του Νοτίου Αιγαίου έχει περάσει από το επίπεδο της οικονομίας στο επίπεδο της θεσμικής εκπροσώπησης στην Περιφερειακή Αρχή.
Χαρακτηριστική ήταν η στάση της Περιφέρειας κατά την διαβούλευση του χωροταξικού του τουρισμού. Αμφισβητείται ο υπερτουρισμός, προτείνεται η μετάλλαξη της φέρουσας ικανότητας σε ένα συνεχώς αυξανόμενο μέγεθος, εξαρτώμενο από την αύξηση των τεχνιτών υποδομών, με σκοπό να αφήνει συνεχώς χώρο στις μεγάλες επενδύσεις.
Η μελέτη της περίπτωσης της Κορώνου, ως αμιγώς ορεινό χωριό, που ζει την ενδονησιακή ανισότητα, θα μας αποκαλύψει τις αιτίες, τις ευθύνες, αλλά θα μας οδηγήσει και στη λύση.
Μετά το μεγάλο πλήγμα που υπέστη η Κόρωνος και το Σκαδό από την απαξίωση της σμύριδας στη διεθνή αγορά και το μεγάλο κύμα της μεταπολεμικής μετανάστευσης, η κατάσταση στα χωριά είχε ισορροπήσει σε ένα δυσμενέστερο σημείο, απομόνωσης και εγκατάλειψης. Έγιναν προσπάθειες, από την δεκαετία του 80, ως το 2018 για την παραγωγική ανασυγκρότηση με σχέδια εκσυγχρονισμού των σμυριδωρυχείων. Έγιναν μια σειρά δρόμοι προς την Χώρα, το Λυώνα, το Γυμνάσιο στο Σκαδό, το Οικομουσείο και το βιομηχανικό πάρκο στη Στραβολαγκάδα.
Το παράδοξο των τελευταίων χρόνων της μεγέθυνσης του τουρισμού στη Νάξο, είναι ότι όχι μόνο δεν συμπαρέσυρε τα χωριά της Ορεινής Νάξου, αλλά είχε το αντίθετο αποτέλεσμα, δηλαδή να συρρικνώνεται η οικονομική και κοινωνική ζωή, τα δημοτικά σχολεία να κλείνουν και να ανοίγουν, να διαλύεται η κοινωνική συνοχή.
Και είναι φυσικό αφού η τουριστική κοσμογονία της Δυτικής Ακτής απαιτούσε εργατικά χέρια, τεχνίτες της οικοδομής, υπαλλήλους στα ξενοδοχεία, στην εστίαση, στις υπηρεσίες και συγχρόνως προσέφερε μεγάλες επιχειρηματικές ευκαιρίες. Αυτές οι συνθήκες οδηγήσαν τους ορεινούς στην οριστική μετανάστευση στη Χώρα και στους πεδινούς οικισμούς. Τα αναπτυξιακά αντίβαρα που θα μπορούσε να αντιτάξουν τα χωριά της Ορεινής Νάξου απέναντι στη διαρροή ήταν αδύναμα, σε αντίθεση με το Φιλώτι όπου με την ισχυρή επιδοτούμενη κτηνοτροφία αύξησέ τους μονίμους κατοίκους του και τ’ Απεράθου που προσαρμόστηκε εγκαίρως στον τουρισμό, πριν την υπερανάπτυξη της Δυτικής Ακτής, με ένα ιδιαίτερο βιώσιμο τοπικό πρότυπο.
Είναι προφανές ότι η αιτία του φαινομένου δεν είναι ο τουρισμός γενικά, που η ανοδική του πορεία ήταν δεδομένη για τη Νάξο, αλλά το συγκεκριμένο μοντέλο «ήλιος θάλασσα» που έχει επιβάλει η τουριστική αγορά σε όλα τα νησιά, εκμεταλλευόμενη πλήρως τους παρθένους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους, για γρήγορα κέρδη και ταχεία απόσβεση των επενδύσεων.
Από την άλλη η ανάπτυξη στη Δυτική Ακτή δεν έγινε στο κενό. Έγινε σε βάρος των ευαίσθητων οικοσυστημάτων της παραλίας, των πολύτιμων πόρων και της κοινωνίας. Η συνεχής ανάλωση των πόρων που προσέλκυσαν το τουρισμό στη Νάξο, η εξάντληση του νερού, η υπεδόμηση στις ακτές, οι παράνομοι δρόμοι εξυπηρέτησης του αυτοκινούμενου πλήθους, η ετήσια κατακρεούργηση των προστατευόμενων αμμοθινών, η αδυναμία διαχείρισης των απορριμμάτων, του συγκοινωνιακού φορτίου, του θορύβου, το πρόβλημα της στέγης των κατοίκων και εργαζομένων, δείχνουν ένα άναρχο χρεοκοπημένο μοντέλο που κλείνει τον κύκλο του.
Ένα αντίστοιχο φαινόμενο της εγκατάλειψης της Ορεινής Νάξου, είναι η εγκατάλειψη της αγροτικής παραγωγής στην πεδινή Νάξο, η μετατροπή της γεωργικής γης σε χώρο ξενοδοχειακών αποδοτικότερων επενδύσεων. Είναι ένα ακόμη ενδογενές πρόβλημα του μοντέλου που χτυπά στην καρδιά την παραγωγική ταυτότητα της Νάξου.
Ποια ήταν και είναι η στάση της τοπικής αυτοδιοίκησης απέναντι στο μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης που μας έχει επιβάλει η αγορά;
Η περιφερειακή αρχή του Νοτίου Αιγαίου, όπως ανέφερα παραπάνω είναι απόλυτα ταυτισμένη με αυτό το μοντέλο και τις παραλλαγές του. Με δηλωμένες απόψεις και θέσεις υπέρ της συνεχούς ατέρμονης ανάπτυξης, χωρίς την ενσυναίσθηση ότι τουριστική υπεραξία παράγεται από την ανάλωση του ευαίσθητου περιβάλλοντος των νησιών, φυσικού – ανθρωπογενούς ως δωρεάν πρώτης ύλης και σε βάρος της ζωής των τοπικών κοινωνιών.
Ο Δήμος είναι εγκλωβισμένος στην εξυπηρέτηση του μοντέλου. Δεν το αμφισβήτησε ποτέ, όπως το κληρονόμησε το συνεχίζει σαν πατροπαράδοτη υποχρέωση. Πρόθυμα συντηρεί κάθε χρόνο τις υποδομές του, για να εξυπηρετήσει το τουριστικό πλήθος, αδιαφορώντας για την ζωή των δημοτών και την ακεραιότητα των οικοτόπων.
Το δημοτικό συμβούλιο ανέχεται την καταστροφή των αμμοθινών, ρεμάτων, τοπίων. Καταστραμμένα τοπία χρησιμοποιούνται απερίσκεπτα στη διαφήμιση του νησιού. Οργανώνεται η αρπαγή του νερού από την πρωτογενή παραγωγή. Αγροτικοί δρόμοι χρηματοδοτούνται για την εξυπηρέτηση του τουρισμού. Υποδομές, μαρίνες, λιμάνια συνωστίζονται στη Χώρα. Δεν εκπονήθηκε κανένα σχέδιο για την ορεινή Νάξο, έστω στα πλαίσια του υπάρχοντος μοντέλου.
Θετική είναι από το Δήμο η επιλογή του σεναρίου της ήπιας ανάπτυξης στο τοπικό πολεοδομικό σχέδιο της Νάξου. Η ψήφιση της απόφασης της ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου για την απαγόρευση των ΕΣΧΑΣΕ. Η κατεδάφιση των παλαιών ξενοδοχείων του Αλυκού. Η απόκτηση του εναέριου, των κτηρίων και των ορυχείων της σμύριδας.
Στο δια ταύτα, υπάρχει λύση για την ανάπτυξη της ορεινής Νάξου; Μπορεί να υπάρξει ενιαίο σχέδιο για τη Βιώσιμη ανάπτυξη της Νάξου; Ποιος θα το εκπονήσει; που θα συζητηθεί; σε ποιους θεσμούς θα παρθούν οι αποφάσεις; με ποιο νομικό πλαίσιο θα εφαρμοστούν; από πού θα χρηματοδοτηθούν οι απαραίτητες δράσεις;
Μέχρι τώρα έχουν εκπονηθεί μερικές, μελέτες αποκλειστικά για την ορεινή Νάξο ή την Δρυμαλία, όπως είναι η μελέτη του ΣΧΟΑΠ Δρυμαλίας και η μελέτη του ΙΓΜΕ «Εκπόνηση Μελέτης Σκοπιμότητας Εκμετάλλευσης Σμύριδας Νάξου» (2018) και ιδιαίτερα το κεφάλαιο « Γεωπολιτιστική ανάδειξη / αξιοποίηση / εκμετάλλευση των εγκαταστάσεων και των παλαιών ορυχείων σμύριδας» και αρκετές μεταπτυχιακές και διπλωματικές εργασίες. Η Ε.Π.Μ 8 της NATURA και το ΤΠΣ Νάξου. Εδώ θα πρόσθετα τα συχνά επαινετικά δημοσιεύματα διεθνών ΜΜΕ που υμνούν την ορεινή Νάξο. Οι μελέτες είναι ενθαρρυντικές, αποκαλύπτουν ένα θαυμαστό μοναδικό κόσμο και την δυνατότητα βιώσιμης ανάπτυξης.
Ενδεικτικά τα κυριότερα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Ορεινής Νάξου, τα οποία θα μπορούσαν να συνθέσουν ένα ιδιαίτερο τουριστικό βιώσιμο μοντέλο, πυλώνα τοπικής ανάπτυξης, πρότυπο εναλλακτικών τουρισμών ή τουρισμού εμπειρίας, είναι:
Το ορεινό τοπίο, οι κορυφές των βουνών, τα σπήλαια, οι ρεματιές, αμμοθίνες, δάση, λιμανάκια, υγρότοποι.
Τα πολιτιστικά τοπία με τους μύθους και τις παραδόσεις, αναβαθμίδες, ο πετραίος πολιτισμός.
Πλούσια και ενδημική χλωρίδα και πανίδα.
Περιοχές NATURA 2000, Καταφύγια Άγριας Ζωής.
Μνημεία προϊστορικά, μυκηναϊκά, αρχαϊκά, ελληνιστικά, βυζαντινά, ενετικά, προβιομηχανικά και βιομηχανικά.
Αρχιτεκτονικά οικιστικά σύνολα, παραδοσιακοί οικισμοί και αγροτικά κτίσματα.
Δίκτυο των μονοπατιών, ιστορικές διαδρομές.
Ιερά προσκυνήματα, μοναστήρια.
Άυλος πολιτισμός, μουσική, τραγούδια, χοροί, ποίηση, γλώσσα, παραδοσιακές εορταστικές εκδηλώσεις, έθιμα, χειροτεχνία, υφαντική τέχνη.
Τοπική γαστρονομία, τυροκομία κτλ
Πρωτογενής παραγωγή, κτηνοτροφία, αμπελουργία, ελαιουργία, αλιεύματα.
Λαογραφικά Μουσεία και παραδοσιακές γειτονιές.
Οι ορεινοί άνθρωποι της σκληρής δουλειάς με τον ιδιαίτερο παραδοσιακό τρόπο ζωής, φιλόξενοι, πρόσχαροι και εύθυμοι.
Οι υποδομές, οδικό δίκτυο, λιμάνια, καταφύγιο.
Εύκολη επικοινωνία με Μικρές Κυκλάδες.
Κατά τη γνώμη μου ένα συνολικό αναπτυξιακό σχέδιο για τη Νάξο, που θα αντιστρέφει την υπάρχουσα πορεία, θα την θέτει στις ράγες της βιώσιμης ανάπτυξης, περνάει μέσα από το τοπικό σχέδιο ανάπτυξης της ορεινής Νάξου, όχι τόσο γιατί υπάρχει η ανάγκη άμεσης ενίσχυση της, αλλά γιατί θα είναι εξ ορισμού βιώσιμο, αυθεντικής εμπειρίας, θα στηρίζεται σε ένα πλούτο φυσικών – πολιτιστικών πόρων, θα δίνει υπεραξία στο τουριστικό προϊόν της Νάξου, θα αποτελεί πιστικό πρότυπο για όλο το νησί και θα καθορίζει με το βάρος του τη ενιαία ταυτότητας της Νάξου και το νησί ως τουριστικό προορισμό.
Τώρα να απαντήσουμε στο ερώτημα ποιος θα δώσει τη λύση.
Σήμερα διαπιστώνουμε ότι η κοινωνία των πολιτών είναι ενισχυμένη ενεργοποιημένη, ευαισθητοποιημένη σε θέματα τουριστικής ανάπτυξης, και των επιπτώσεων της στο περιβάλλον, όσο ποτέ άλλοτε. Στα τελευταία χρόνια έχουν συγκροτηθεί δεκάδες συλλογικότητες στις Κυκλάδες με νομική ή κινηματική μορφή, που υπερασπίζονται την βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών, αναλαμβάνουν δράσεις και προτείνουν λύσεις. Η «Νάξος Βιώσιμη» είναι μια από αυτές. Το συνέδριό μας είναι μέρος της λύσης, μέρος του σχεδίου, όπως και τα κινήματα των πολιτών.
Ανεβαίνοντας τα σκαλοπάτια της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης νομίζω ότι ο Δήμος πρέπει να σηκώσει το μεγαλύτερο βάρος της λύσης. Πέραν από την θεσμική του αρμοδιότητα, την υποχρέωση να οδηγήσει τη Νάξο σε ένα βιώσιμο μέλλον, είναι και ιδιοκτήτης του πλέον αξιοποιήσιμου μνημείου στην Ο.Ν., του Εναερίου. Πρέπει να δει ρεαλιστικά το μέλλον του τουρισμού, όχι στο πλαίσιο μιας θητείας. Με περίσσεια πολιτικής βούλησης, να λάβει την απόφαση στρατηγικής επιλογής της αειφόρου ανάπτυξης για τα νησιά μας. Να αξιοποιήσει το υλικό του συνεδρίου μας, να εμβαθύνει το ΤΠΣ με τη προκήρυξη μελετών, ανοιχτών στη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, των φορέων του νησιού και των κινημάτων, με προτάσεις και παρατηρήσεις, που θα διαμορφώσουν το στρατηγικό σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης του νησιού.
Συμπερασματικά η τοπική αυτοδιοίκηση έχει την υποχρέωση να οδηγήσει τη Νάξο στη βιώσιμη ανάπτυξη, με κύριο παραγωγικό πυλώνα τον τουρισμό, υιοθετώντας ένα ποιοτικό, ήπιο, βιώσιμο πρότυπο δυναμικής ανασύνθεσης των φυσικών, ιστορικών, πολιτιστικών, παραγωγικών, βιωματικών χαρακτηριστικών της Νάξου, με τη δημιουργία νέων αυθεντικών τουριστικών προϊόντων που θα ενσωματώνουν με σαφήνεια την παραγωγική πολιτιστική ταυτότητα του νησιού μας. Ένα μοντέλο κοινωνικά δίκαιο, χωρικά και κλαδικά ισόρροπο, που θα διαχέει τα οφέλη του τουρισμού σε όλη τη Νάξο, που οι κάτοικοι θα συνεχίσουν να βιώνουν το τόπο τους, το πολιτισμό τους, θα καλλιεργούν τη γη τους, θα εργάζονται στο τόπο τους, διατηρώντας την ιστορική τους ταυτότητά τους. Ένα μοντέλο που θα εξασφαλίσει στις επόμενες γενιές, την εργασία στον τουρισμό και στη γη.
Ευχαριστώ Την Νάξο Βιώσιμη, τον κύριο Λέανδρο για την πρόσκληση και όλους σας για την προσοχή σας.
Μ.Φραγκίσκος να
Στην ομιλία μου που αποκρύπτεται από τα δημοκρατικά ΜΜΕ της Νάξου τόνισα, τις ευθύνες του Δήμου και της Περιφέρειας για την αποδοχή και συντήρηση του μοντέλου της τουριστικής αγοράς, που καταδίκασε την Ορεινή Νάξο στην εγκατάλειψη και συγχρόνως στην καταστροφή τα ευαίσθητα οικοσυστημάτα της Δυτικής Ακτής, στην εξάντληση των πολύτιμων πόρων και της κοινωνίας.
Αναφέρθηκα για τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών και των κινημάτων, στη διαμόρφωση του στρατηγικού σχεδίου βιώσιμης ανάπτυξης της Νάξου. Την πρωτοβουλία πρέπει να αναλάβει ο Δήμος με μελέτες και διαβούλευση ανοιχτή στην κοινωνία, κινήματα, φορείς.
Η ομιλία απο τον diapleon
Καλησπέρα
Κυρίες και κύριοι σύνεδροι.
Αρχικά θέλω να αποτίνω φόρο τιμής στους προέδρους του χωριού που γνώρισα στους αγώνες για την ανάπτυξη του τόπου, στον Αντώνη Πρωτονοτάριο και στον Μανώλη Μανωλά που παρά την απουσία του, αισθανόμαστε να είναι εδώ σήμερα.
Βρισκόμαστε σε ένα τόπο που σηματοδοτεί, περικλείει και εκπέμπει μια σειρά από σημαντικά ιστορικά στοιχεία, τις μνήμες των νεκρών της κατοχής από την πείνα, την ιστορία της σμύριδας, τη σκληρή δουλειά, τους αγώνες των εργατών και ένα ιδιαίτερο άυλο πολιτισμό.
Αλλά και επίκαιρα στοιχεία που εκφράζονται με το σημερινό γεγονός. Την ανάγκη για την βιώσιμη ανάπτυξη. Το επίκαιρο Χωροταξικό του τουρισμού, μας οδηγεί πάλι στην Κόρωνο, που αναδεικνύει την έντονη αντίθεση της τουριστικής ανάπτυξης μεταξύ της δημοτικής ενότητας Νάξου (Αναπτυγμένες περιοχές Β) και της δημοτικής ενότητας Δρυμαλίας που κατατάσσεται στην τελευταία κατηγορία ανάπτυξης (περιοχή Ε). Επίκαιρο είναι και το χωροταξικό των ΑΠΕ, που προορίζει τα βιομηχανικά πάρκα μόνο για τα βουνά της δημοτικής ενότητας Δρυμαλίας. Αλήθεια τι τυχαία συνάντηση των δύο χωροταξικών πάνω στην ΟΝ!!
Η Κόρωνος σηματοδοτεί την εγκατάλειψη, την απομόνωση, την ενδονησιακή ανισότητα, συμπυκνώνει και θέτει στη θεματολογία του συνεδρίου μας, με τον πιο ηχηρό τρόπο τα ζητήματα της ισόρροπης ανάπτυξης της Νάξου.
Είναι φανερό ότι η ψαλίδα στην οικονομία της Νάξου, η οποία αναλύθηκε και στο προηγούμενο συνέδριο, σχετίζεται με τη στάση, τις θέσεις, τις παραλήψεις και τις δράσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης όλων των βαθμίδων, πέρα βέβαια από τις ευθύνες του κεντρικού κράτους.
Οι Περιφέρειες σύμφωνα με τον Καλλικράτη, σχεδιάζουν, προγραμματίζουν και υλοποιούν πολιτικές σε περιφερειακό επίπεδο, σύμφωνα με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής της χώρας.
Ο τριτογενής τομέας στην ΠΝΑΙ, o Τουρισμός με τις συναφείς του δραστηριότητες, καταλαμβάνει το 87% της οικονομίας, ενώ ο πρωτογενής τομέας μόλις το 3%.
Η επικράτηση του τουρισμού ως μονοκαλλιέργεια στο χώρο του Νοτίου Αιγαίου έχει περάσει από το επίπεδο της οικονομίας στο επίπεδο της θεσμικής εκπροσώπησης στην Περιφερειακή Αρχή.
Χαρακτηριστική ήταν η στάση της Περιφέρειας κατά την διαβούλευση του χωροταξικού του τουρισμού. Αμφισβητείται ο υπερτουρισμός, προτείνεται η μετάλλαξη της φέρουσας ικανότητας σε ένα συνεχώς αυξανόμενο μέγεθος, εξαρτώμενο από την αύξηση των τεχνιτών υποδομών, με σκοπό να αφήνει συνεχώς χώρο στις μεγάλες επενδύσεις.
Η μελέτη της περίπτωσης της Κορώνου, ως αμιγώς ορεινό χωριό, που ζει την ενδονησιακή ανισότητα, θα μας αποκαλύψει τις αιτίες, τις ευθύνες, αλλά θα μας οδηγήσει και στη λύση.
Μετά το μεγάλο πλήγμα που υπέστη η Κόρωνος και το Σκαδό από την απαξίωση της σμύριδας στη διεθνή αγορά και το μεγάλο κύμα της μεταπολεμικής μετανάστευσης, η κατάσταση στα χωριά είχε ισορροπήσει σε ένα δυσμενέστερο σημείο, απομόνωσης και εγκατάλειψης. Έγιναν προσπάθειες, από την δεκαετία του 80, ως το 2018 για την παραγωγική ανασυγκρότηση με σχέδια εκσυγχρονισμού των σμυριδωρυχείων. Έγιναν μια σειρά δρόμοι προς την Χώρα, το Λυώνα, το Γυμνάσιο στο Σκαδό, το Οικομουσείο και το βιομηχανικό πάρκο στη Στραβολαγκάδα.
Το παράδοξο των τελευταίων χρόνων της μεγέθυνσης του τουρισμού στη Νάξο, είναι ότι όχι μόνο δεν συμπαρέσυρε τα χωριά της Ορεινής Νάξου, αλλά είχε το αντίθετο αποτέλεσμα, δηλαδή να συρρικνώνεται η οικονομική και κοινωνική ζωή, τα δημοτικά σχολεία να κλείνουν και να ανοίγουν, να διαλύεται η κοινωνική συνοχή.
Και είναι φυσικό αφού η τουριστική κοσμογονία της Δυτικής Ακτής απαιτούσε εργατικά χέρια, τεχνίτες της οικοδομής, υπαλλήλους στα ξενοδοχεία, στην εστίαση, στις υπηρεσίες και συγχρόνως προσέφερε μεγάλες επιχειρηματικές ευκαιρίες. Αυτές οι συνθήκες οδηγήσαν τους ορεινούς στην οριστική μετανάστευση στη Χώρα και στους πεδινούς οικισμούς. Τα αναπτυξιακά αντίβαρα που θα μπορούσε να αντιτάξουν τα χωριά της Ορεινής Νάξου απέναντι στη διαρροή ήταν αδύναμα, σε αντίθεση με το Φιλώτι όπου με την ισχυρή επιδοτούμενη κτηνοτροφία αύξησέ τους μονίμους κατοίκους του και τ’ Απεράθου που προσαρμόστηκε εγκαίρως στον τουρισμό, πριν την υπερανάπτυξη της Δυτικής Ακτής, με ένα ιδιαίτερο βιώσιμο τοπικό πρότυπο.
Είναι προφανές ότι η αιτία του φαινομένου δεν είναι ο τουρισμός γενικά, που η ανοδική του πορεία ήταν δεδομένη για τη Νάξο, αλλά το συγκεκριμένο μοντέλο «ήλιος θάλασσα» που έχει επιβάλει η τουριστική αγορά σε όλα τα νησιά, εκμεταλλευόμενη πλήρως τους παρθένους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους, για γρήγορα κέρδη και ταχεία απόσβεση των επενδύσεων.
Από την άλλη η ανάπτυξη στη Δυτική Ακτή δεν έγινε στο κενό. Έγινε σε βάρος των ευαίσθητων οικοσυστημάτων της παραλίας, των πολύτιμων πόρων και της κοινωνίας. Η συνεχής ανάλωση των πόρων που προσέλκυσαν το τουρισμό στη Νάξο, η εξάντληση του νερού, η υπεδόμηση στις ακτές, οι παράνομοι δρόμοι εξυπηρέτησης του αυτοκινούμενου πλήθους, η ετήσια κατακρεούργηση των προστατευόμενων αμμοθινών, η αδυναμία διαχείρισης των απορριμμάτων, του συγκοινωνιακού φορτίου, του θορύβου, το πρόβλημα της στέγης των κατοίκων και εργαζομένων, δείχνουν ένα άναρχο χρεοκοπημένο μοντέλο που κλείνει τον κύκλο του.
Ένα αντίστοιχο φαινόμενο της εγκατάλειψης της Ορεινής Νάξου, είναι η εγκατάλειψη της αγροτικής παραγωγής στην πεδινή Νάξο, η μετατροπή της γεωργικής γης σε χώρο ξενοδοχειακών αποδοτικότερων επενδύσεων. Είναι ένα ακόμη ενδογενές πρόβλημα του μοντέλου που χτυπά στην καρδιά την παραγωγική ταυτότητα της Νάξου.
Ποια ήταν και είναι η στάση της τοπικής αυτοδιοίκησης απέναντι στο μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης που μας έχει επιβάλει η αγορά;
Η περιφερειακή αρχή του Νοτίου Αιγαίου, όπως ανέφερα παραπάνω είναι απόλυτα ταυτισμένη με αυτό το μοντέλο και τις παραλλαγές του. Με δηλωμένες απόψεις και θέσεις υπέρ της συνεχούς ατέρμονης ανάπτυξης, χωρίς την ενσυναίσθηση ότι τουριστική υπεραξία παράγεται από την ανάλωση του ευαίσθητου περιβάλλοντος των νησιών, φυσικού – ανθρωπογενούς ως δωρεάν πρώτης ύλης και σε βάρος της ζωής των τοπικών κοινωνιών.
Ο Δήμος είναι εγκλωβισμένος στην εξυπηρέτηση του μοντέλου. Δεν το αμφισβήτησε ποτέ, όπως το κληρονόμησε το συνεχίζει σαν πατροπαράδοτη υποχρέωση. Πρόθυμα συντηρεί κάθε χρόνο τις υποδομές του, για να εξυπηρετήσει το τουριστικό πλήθος, αδιαφορώντας για την ζωή των δημοτών και την ακεραιότητα των οικοτόπων.
Το δημοτικό συμβούλιο ανέχεται την καταστροφή των αμμοθινών, ρεμάτων, τοπίων. Καταστραμμένα τοπία χρησιμοποιούνται απερίσκεπτα στη διαφήμιση του νησιού. Οργανώνεται η αρπαγή του νερού από την πρωτογενή παραγωγή. Αγροτικοί δρόμοι χρηματοδοτούνται για την εξυπηρέτηση του τουρισμού. Υποδομές, μαρίνες, λιμάνια συνωστίζονται στη Χώρα. Δεν εκπονήθηκε κανένα σχέδιο για την ορεινή Νάξο, έστω στα πλαίσια του υπάρχοντος μοντέλου.
Θετική είναι από το Δήμο η επιλογή του σεναρίου της ήπιας ανάπτυξης στο τοπικό πολεοδομικό σχέδιο της Νάξου. Η ψήφιση της απόφασης της ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου για την απαγόρευση των ΕΣΧΑΣΕ. Η κατεδάφιση των παλαιών ξενοδοχείων του Αλυκού. Η απόκτηση του εναέριου, των κτηρίων και των ορυχείων της σμύριδας.
Στο δια ταύτα, υπάρχει λύση για την ανάπτυξη της ορεινής Νάξου; Μπορεί να υπάρξει ενιαίο σχέδιο για τη Βιώσιμη ανάπτυξη της Νάξου; Ποιος θα το εκπονήσει; που θα συζητηθεί; σε ποιους θεσμούς θα παρθούν οι αποφάσεις; με ποιο νομικό πλαίσιο θα εφαρμοστούν; από πού θα χρηματοδοτηθούν οι απαραίτητες δράσεις;
Μέχρι τώρα έχουν εκπονηθεί μερικές, μελέτες αποκλειστικά για την ορεινή Νάξο ή την Δρυμαλία, όπως είναι η μελέτη του ΣΧΟΑΠ Δρυμαλίας και η μελέτη του ΙΓΜΕ «Εκπόνηση Μελέτης Σκοπιμότητας Εκμετάλλευσης Σμύριδας Νάξου» (2018) και ιδιαίτερα το κεφάλαιο « Γεωπολιτιστική ανάδειξη / αξιοποίηση / εκμετάλλευση των εγκαταστάσεων και των παλαιών ορυχείων σμύριδας» και αρκετές μεταπτυχιακές και διπλωματικές εργασίες. Η Ε.Π.Μ 8 της NATURA και το ΤΠΣ Νάξου. Εδώ θα πρόσθετα τα συχνά επαινετικά δημοσιεύματα διεθνών ΜΜΕ που υμνούν την ορεινή Νάξο. Οι μελέτες είναι ενθαρρυντικές, αποκαλύπτουν ένα θαυμαστό μοναδικό κόσμο και την δυνατότητα βιώσιμης ανάπτυξης.
Ενδεικτικά τα κυριότερα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Ορεινής Νάξου, τα οποία θα μπορούσαν να συνθέσουν ένα ιδιαίτερο τουριστικό βιώσιμο μοντέλο, πυλώνα τοπικής ανάπτυξης, πρότυπο εναλλακτικών τουρισμών ή τουρισμού εμπειρίας, είναι:
Το ορεινό τοπίο, οι κορυφές των βουνών, τα σπήλαια, οι ρεματιές, αμμοθίνες, δάση, λιμανάκια, υγρότοποι.
Τα πολιτιστικά τοπία με τους μύθους και τις παραδόσεις, αναβαθμίδες, ο πετραίος πολιτισμός.
Πλούσια και ενδημική χλωρίδα και πανίδα.
Περιοχές NATURA 2000, Καταφύγια Άγριας Ζωής.
Μνημεία προϊστορικά, μυκηναϊκά, αρχαϊκά, ελληνιστικά, βυζαντινά, ενετικά, προβιομηχανικά και βιομηχανικά.
Αρχιτεκτονικά οικιστικά σύνολα, παραδοσιακοί οικισμοί και αγροτικά κτίσματα.
Δίκτυο των μονοπατιών, ιστορικές διαδρομές.
Ιερά προσκυνήματα, μοναστήρια.
Άυλος πολιτισμός, μουσική, τραγούδια, χοροί, ποίηση, γλώσσα, παραδοσιακές εορταστικές εκδηλώσεις, έθιμα, χειροτεχνία, υφαντική τέχνη.
Τοπική γαστρονομία, τυροκομία κτλ
Πρωτογενής παραγωγή, κτηνοτροφία, αμπελουργία, ελαιουργία, αλιεύματα.
Λαογραφικά Μουσεία και παραδοσιακές γειτονιές.
Οι ορεινοί άνθρωποι της σκληρής δουλειάς με τον ιδιαίτερο παραδοσιακό τρόπο ζωής, φιλόξενοι, πρόσχαροι και εύθυμοι.
Οι υποδομές, οδικό δίκτυο, λιμάνια, καταφύγιο.
Εύκολη επικοινωνία με Μικρές Κυκλάδες.
Κατά τη γνώμη μου ένα συνολικό αναπτυξιακό σχέδιο για τη Νάξο, που θα αντιστρέφει την υπάρχουσα πορεία, θα την θέτει στις ράγες της βιώσιμης ανάπτυξης, περνάει μέσα από το τοπικό σχέδιο ανάπτυξης της ορεινής Νάξου, όχι τόσο γιατί υπάρχει η ανάγκη άμεσης ενίσχυση της, αλλά γιατί θα είναι εξ ορισμού βιώσιμο, αυθεντικής εμπειρίας, θα στηρίζεται σε ένα πλούτο φυσικών – πολιτιστικών πόρων, θα δίνει υπεραξία στο τουριστικό προϊόν της Νάξου, θα αποτελεί πιστικό πρότυπο για όλο το νησί και θα καθορίζει με το βάρος του τη ενιαία ταυτότητας της Νάξου και το νησί ως τουριστικό προορισμό.
Τώρα να απαντήσουμε στο ερώτημα ποιος θα δώσει τη λύση.
Σήμερα διαπιστώνουμε ότι η κοινωνία των πολιτών είναι ενισχυμένη ενεργοποιημένη, ευαισθητοποιημένη σε θέματα τουριστικής ανάπτυξης, και των επιπτώσεων της στο περιβάλλον, όσο ποτέ άλλοτε. Στα τελευταία χρόνια έχουν συγκροτηθεί δεκάδες συλλογικότητες στις Κυκλάδες με νομική ή κινηματική μορφή, που υπερασπίζονται την βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών, αναλαμβάνουν δράσεις και προτείνουν λύσεις. Η «Νάξος Βιώσιμη» είναι μια από αυτές. Το συνέδριό μας είναι μέρος της λύσης, μέρος του σχεδίου, όπως και τα κινήματα των πολιτών.
Ανεβαίνοντας τα σκαλοπάτια της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης νομίζω ότι ο Δήμος πρέπει να σηκώσει το μεγαλύτερο βάρος της λύσης. Πέραν από την θεσμική του αρμοδιότητα, την υποχρέωση να οδηγήσει τη Νάξο σε ένα βιώσιμο μέλλον, είναι και ιδιοκτήτης του πλέον αξιοποιήσιμου μνημείου στην Ο.Ν., του Εναερίου. Πρέπει να δει ρεαλιστικά το μέλλον του τουρισμού, όχι στο πλαίσιο μιας θητείας. Με περίσσεια πολιτικής βούλησης, να λάβει την απόφαση στρατηγικής επιλογής της αειφόρου ανάπτυξης για τα νησιά μας. Να αξιοποιήσει το υλικό του συνεδρίου μας, να εμβαθύνει το ΤΠΣ με τη προκήρυξη μελετών, ανοιχτών στη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, των φορέων του νησιού και των κινημάτων, με προτάσεις και παρατηρήσεις, που θα διαμορφώσουν το στρατηγικό σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης του νησιού.
Συμπερασματικά η τοπική αυτοδιοίκηση έχει την υποχρέωση να οδηγήσει τη Νάξο στη βιώσιμη ανάπτυξη, με κύριο παραγωγικό πυλώνα τον τουρισμό, υιοθετώντας ένα ποιοτικό, ήπιο, βιώσιμο πρότυπο δυναμικής ανασύνθεσης των φυσικών, ιστορικών, πολιτιστικών, παραγωγικών, βιωματικών χαρακτηριστικών της Νάξου, με τη δημιουργία νέων αυθεντικών τουριστικών προϊόντων που θα ενσωματώνουν με σαφήνεια την παραγωγική πολιτιστική ταυτότητα του νησιού μας. Ένα μοντέλο κοινωνικά δίκαιο, χωρικά και κλαδικά ισόρροπο, που θα διαχέει τα οφέλη του τουρισμού σε όλη τη Νάξο, που οι κάτοικοι θα συνεχίσουν να βιώνουν το τόπο τους, το πολιτισμό τους, θα καλλιεργούν τη γη τους, θα εργάζονται στο τόπο τους, διατηρώντας την ιστορική τους ταυτότητά τους. Ένα μοντέλο που θα εξασφαλίσει στις επόμενες γενιές, την εργασία στον τουρισμό και στη γη.
Ευχαριστώ Την Νάξο Βιώσιμη, τον κύριο Λέανδρο για την πρόσκληση και όλους σας για την προσοχή σας.
Μ.Φραγκίσκος να
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου