Ενδιαφέροντα στοιχεία και εκτιμήσεις για την τουριστική ανάπτυξη της Νάξου, τις δυνατότητες, τα προβλήματα και τις αντιφάσεις που τη χαρακτηρίζουν και, κυρίως, προτάσεις για ένα βιώσιμο αύριο περιλαμβάνονται στο υπόμνημα που δημοσιοποιεί σήμερα το Δίκτυο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη της Νάξου.
Όπως τονίζεται βρισκόμαστε σε μία κρίσιμη και κομβική περίοδο για την πορεία της τουριστικής δραστηριότητας στο νησί. Πορεία που θα επηρεάσει αποφασιστικά τόσο την ποιότητα του περιβάλλοντος, όσο και την ευρωστία της τοπικής οικονομίας και ιδιαίτερα του πρωτογενούς τομέα. Σε τελική δε ανάλυση θα καθορίσει την ποιότητα ζωής των κατοίκων του νησιού.
Η Νάξος διαθέτει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, μια μοναδικότητα που την ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα Κυκλαδονήσια και στην οποία πρέπει να στηριχθεί προκειμένου να βελτιώσει την εμπειρία επισκεπτών και κατοίκων και να διατηρήσει την ενδογένεια και τον οικογενειακό χαρακτήρα της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Γι αυτό ένα μοντέλο βιώσιμου τουρισμού μπορεί να στηριχτεί σε τρεις βασικούς πυλώνες: (α) γαστρονομία/τοπικά προϊόντα, (β) περιβάλλον και, (γ) πολιτισμός.
Το σημαντικότερο όμως είναι η ενεργοποίηση της κοινωνίας για την αντιμετώπιση των προβλημάτων, η αλλαγή λανθασμένων νοοτροπιών, η αναζήτηση των καλύτερων επιστημονικά τεκμηριωμένων λύσεων για το κοινό καλό, ο διάλογος και η διάθεση συνεργασίας. Στο πλαίσιο αυτό το Δίκτυο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη της Νάξου πραγματοποίησε ήδη συναντήσεις με το Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων, τον Έπαρχο Νάξου, Αμοργού και Μικρών Κυκλάδων και την Ένωση Ξενοδόχων Νάξου στις οποίες συζητήθηκαν οι προτάσεις του Δικτύου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον και θετική ανταπόκριση υπήρξε για τη δημιουργία ενός Οργανισμού Διαχείρισης Προορισμού για Νάξο και Μικρές Κυκλάδες, δηλαδή ενός κεντρικού θεσμικού εργαλείου με ευρύτατη κοινωνική εκπροσώπηση και επιστημονική τεκμηρίωση που θα προσφέρει αυξημένες δυνατότητες προγραμματισμού και εφαρμογής πολιτικών βιώσιμου τουρισμού. Οι συναντήσεις και ο διάλογος θα συνεχιστούν το προσεχές διάστημα με την τοπική αυτοδιοίκηση και τους κοινωνικούς φορείς της Νάξου.
Ακολουθεί το υπόμνημα........
ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΜΟΝΤΕΛΟ
ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗΣ
-Ιανουάριος 2026-
1.Η Κρίσιμη Αντίφαση της Τουριστικής Ανάπτυξης
Η Νάξος έχει εξελιχθεί σε ώριμο τουριστικό προορισμό, σημειώνοντας ραγδαία αλλά
ταυτόχρονα και ανεξέλεγκτη αύξηση του τουριστικού ρεύματος, με τις συνολικές
καταγεγραμμένες αφίξεις να αυξάνονται από 22.528 το 2013 σε 432.373 το 2023 σύμφωνα με
τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και του ΣΕΤΕ που όμως περιλαμβάνουν αφίξεις σε ενοικιαζόμενα
δωμάτια μόνο από το 2021 και μετά.
Αυτή η εκρηκτική άνοδος, αν και ωφέλιμη οικονομικά, πραγματοποιήθηκε με άναρχο τρόπο και
χωρίς ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, οδηγώντας σε κρίσιμες αντιφάσεις και στην
ανάδειξη δομικών προβλημάτων που απειλούν τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα του
νησιού.
2.Αποτύπωση της Υφιστάμενης Κατάστασης & Κρίσιμοι Δείκτες
Η τουριστική πολιτική στη Νάξο (εδώ και αρκετές δεκαετίες) βρίσκεται σε ένα κομβικό σημείο,
καθώς βασίζεται σε μονομερείς δείκτες επιτυχίας αγνοώντας τις περιφερειακές ανισορροπίες
και τα δομικά προβλήματα υποδομών και περιορίζεται σε ένα εξαιρετικά μικρό πεδίο εφαρμογής
που αφορά σχεδόν αποκλειστικά την τουριστική προβολή.
2.1. Η Έκρηξη των Αφίξεων και οι Λανθασμένοι Δείκτες Επιτυχίας
Η Νάξος είναι πλέον ένας ώριμος τουριστικός προορισμός που γνωρίζει ταχύτατη άνοδο της
τουριστικής βιομηχανίας. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ καταδεικνύουν την εκρηκτική αύξηση:
● Αφίξεις στα Ξενοδοχεία: Ο αριθμός των αφίξεων στην Περιφερειακή Ενότητα Νάξου,
Αμοργού και Μικρών Κυκλάδων αυξήθηκε από 22.528 το 2013 σε 158.718 το 2023.
● Αφίξεις σε Ενοικιαζόμενα Δωμάτια: Οι αφίξεις αυξήθηκαν με ακόμα ταχύτερο ρυθμό,
φτάνοντας τις 273.655 το 2023 (σε σύγκριση με 102.889 το 2021, την πρώτη χρονιά
που υπάρχουν στατιστικά στοιχεία).
● Συνολική Ανάπτυξη: Συνολικά, οι καταγεγραμμένες αφίξεις αυξήθηκαν από 22.528 το
2013 σε 432.373 το 2023, δηλαδή σημειώθηκε σχεδόν εικοσαπλασιασμός του
τουριστικού ρεύματος σε μία δεκαετία.
Ωστόσο, παρά την αριθμητική επιτυχία η αξιολόγηση της είναι μονομερής και κοντόφθαλμη:
● Μονομερή Κριτήρια: Τα κριτήρια των τουριστικών εισπράξεων και των σύμμεικτων
αφίξεων στο λιμάνι και το αεροδρόμιο στα κοντά όρια μιας τουριστικής περιόδου,
παραμένουν οι μοναδικοί δείκτες αξιολόγησης της τουριστικής περιόδου.
● Απουσία Στρατηγικής: Αυτή η προσέγγιση αγνοεί τις κοινωνικές, πολιτιστικές και
περιβαλλοντικές επιπτώσεις αλλά και πλήθος απαραίτητων επιστημονικών μετρήσεων:
τουριστικών στατιστικών, δεικτών αειφορίας, φέρουσας ικανότητας, πληθυσμιακής
2
πυκνότητας ανά τουριστική χωρική ενότητα, ερευνών πεδίου, ερευνών ικανοποίησης
κ.α.
● Κίνδυνος Υποβάθμισης: Εάν η Νάξος συνεχίσει να μετρά και να αξιολογεί την τουριστική
ανάπτυξη κατ’αυτόν τον τρόπο, τότε βαδίζει στον ίδιο δρόμο που πολλοί άλλοι
τουριστικοί τόποι έχουν ήδη διαβεί, καταλήγοντας στον κορεσμό και την υποβάθμιση
επειδή δεν έμαθαν εγκαίρως.
2.2. Η Γεωγραφική Ανισορροπία: Ο Μαρασμός της Ορεινής Νάξου
Παρά το σπάνιο μωσαϊκό τοπίων, μνημείων και κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής με το οποίο είναι
προικισμένη η Νάξος, η ανάπτυξη είναι ανισόρροπη σε όλη της την έκταση:
● Συγκεντρωτική Ανάπτυξη: Παρατηρείται ραγδαία τουριστική ανάπτυξη μόνο στις
παραθαλάσσιες και πεδινές περιοχές.
● Μαρασμός Ορεινών Οικισμών: Την ίδια ώρα, η συντριπτική πλειονότητα των ορεινών
οικισμών με σπουδαία ιστορία και αρχιτεκτονικό πλούτο, αντιμετωπίζουν μαρασμό
πληθυσμιακό, οικονομικό και κοινωνικό με σοβαρές ελλείψεις σε στοιχειώδεις υποδομές.
● Πολιτιστική Απώλεια: Πολλά σπίτια στα ορεινά είναι κλειστά, οι νέοι αναζητούν αλλού
ευκαιρίες και σταδιακά οι οικισμοί ερημώνουν. Αυτός ο μαρασμός δεν είναι
αναπόφευκτος, αλλά αποτέλεσμα συγκεντρωτικής ανάπτυξης και έλλειψης στρατηγικού
σχεδιασμού.
● Επείγουσα Ανάγκη Διάσωσης: Χωρίς άμεση δράση, η σταδιακή φθορά των
εγκαταλελειμμένων κτισμάτων θα τα καταστήσει ανεπιστρέπτως μη επισκευάσιμα στο
μέλλον, με συνέπεια την οριστική πολιτιστική απώλεια του δομημένου περιβάλλοντος.
2.3. Δομικά Προβλήματα Υποδομών, Πόρων και Περιβάλλοντος
Η ανεξέλεγκτη τουριστική άνοδος έχει αναδείξει σοβαρά δομικά προβλήματα που απειλούν την
καθημερινότητα και το φυσικό κεφάλαιο του νησιού:
● Υδατικοί Πόροι: Το ζήτημα του νερού είναι καθοριστικής σημασίας. Υπάρχει σοβαρό
πρόβλημα λειψυδρίας, το οποίο επιτείνεται από την έλλειψη στρατηγικού σχεδίου
εξοικονόμησης και συλλογής.
● Ενέργεια: Ο τομέας των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) κινδυνεύει να αναπτυχθεί
μέσω ιδιωτικών συμφερόντων που προωθούν φαραωνικά έργα επιβλαβή για το
περιβάλλον και την τοπική οικονομία, αντί να υπηρετεί τις τοπικές ανάγκες.
● Υποδομές Μεταφορών: Το λιμάνι της Χώρας εντός του οικιστικού πυρήνα είναι
ασφυκτικά ανεπαρκές ενώ ταυτόχρονα υποβαθμίζει με τη λειτουργία του, την ποιότητα
ζωής, την αισθητική και τη φυσιογνωμία του ιστορικού κέντρου και του παραλιακού
μετώπου. Επίσης, η απουσία ικανοποιητικής δημόσιας συγκοινωνίας, ιδιαίτερα προς τα
χωριά της ορεινής Νάξου, έχει αρνητικές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές
επιπτώσεις. Το Δίκτυο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη της Νάξου έχει καταθέσει
εμπεριστατωμένη πρόταση ανάπτυξης της δημόσιας συγκοινωνίας.
3
● Πολιτιστική Αξιοποίηση: Παρά τον πλούτο, οι πολιτιστικοί πόροι παραμένουν
αναξιοποίητοι με αρκετούς να απειλούνται λόγω της απουσίας συντήρησης. Ταυτόχρονα
η παραδοσιακή οικονομία με πληθώρα παλαιών επαγγελμάτων είναι σε στάδιο
εξαφάνισης, γεγονός που αποδυναμώνει αισθητά την προοπτική ανάπτυξης αυθεντικού,
βιώσιμου και βιωματικού τουρισμού, για τους ορεινούς οικισμούς της ενδοχώρας.
3. Το Όραμα και οι Βασικοί Πυλώνες Βιώσιμου Τουρισμού
Η Νάξος οφείλει να διαμορφώσει ένα μοντέλο βιώσιμου τουρισμού που λαμβάνει πλήρως υπόψη
τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, βασιζόμενο στις μοναδικές της
δυνάμεις.
3.1 Το Αντίδοτο: Η Ενδογένεια της Νάξου
Το μεγάλο πλεονέκτημα και η αφετηρία του στρατηγικού σχεδιασμού είναι η σπάνια ενδογένεια
και η ανθεκτικότητα του νησιού.
Όραμα Ενδογένειας:
“Η Νάξος ακόμα ευλογείται με μια σπάνια ενδογένεια, μια ανθεκτικότητα που
πηγάζει από την τοπική της οικονομία, από τον (ακόμα) ζωντανό πρωτογενή τομέα,
από την αυθεντικότητα και την εντοπιότητα των ανθρώπων της, την ιδιοκτησία της
γης και της πλειονότητας των επιχειρήσεων από τους ίδιους. Αυτή η ενδογένεια
πλαισιώνεται και από έναν σπουδαίο πλούτο περιβαλλοντικών και πολιτισμικών
πόρων που είναι χαραγμένοι σε κάθε γωνιά του νησιού. Αυτό το σπουδαίο απόθεμα
είναι το μεγάλο μας πλεονέκτημα, η αφετηρία”.
Μια αφετηρία που προάγει τον οικογενειακό χαρακτήρα της τουριστικής εμπειρίας στο
νησί και συνιστά τον αντίλογο και την ποιοτική εναλλακτική έναντι των στρατηγικών
επενδύσεων μεγάλης κλίμακας και του τουρισμού all inclusive. Κλίμακα συνυφασμένη με
τον μαζικό τουρισμό, την εξάντληση των πόρων, τον αποκλεισμό χωρικών ενοτήτων και
παραλιών και την ανεξέλεγκτη διαρροή του τουριστικού συναλλάγματος.
Αυτό το όραμα πρέπει να αποτελέσει τη βάση σχεδιασμού του μοντέλου βιώσιμης
τουριστικής δραστηριότητας και εξέλιξης της Νάξου.
3.2 Οι Τρεις Πυλώνες του Μοντέλου
Το μοντέλο τουρισμού που θα προκύψει από την αξιοποίηση της ενδογένειας πρέπει να
στηριχθεί στους ακόλουθους πυλώνες, οι οποίοι θα συμβάλλουν στη μείωση των περιφερειακών
ανισοτήτων και στη χρονική και τοπική διασπορά των τουριστικών ροών:
1. Γαστρονομία / Τοπικά Προϊόντα (Ισχυρή πρωτογενής παραγωγή).
4
2. Πολιτισμός (Μοναδικός πολιτιστικός πλούτος, μύθοι, παραδόσεις).
3. Περιβάλλον (Φυσικό περιβάλλον με έντονο ανάγλυφο, ποικιλία βιοτόπων).
4. Στρατηγικές Προτάσεις για ένα Βιώσιμο Αύριο
Για την επίτευξη ενός βιώσιμου μοντέλου τουρισμού βάσει της ενδογένειας και της
αυθεντικότητας του νησιού που περιγράφηκε στο όραμα, απαιτείται η άμεση εφαρμογή
συγκεκριμένων προτάσεων μέσα από ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης:
4.1. Οργάνωση & Θεσμικό Πλαίσιο: Η Κεντρική Λύση του DMO
Η δημιουργία ενός Οργανισμού Διαχείρισης Προορισμού (Destination Management
Organization - DMO) αποτελεί το κεντρικό, θεσμικό εργαλείο για την εφαρμογή κάθε
στρατηγικής βιώσιμης ανάπτυξης.
● Θεσμική και Νομική Κατοχύρωση: Επιλογή της μορφής Σύμπραξης Δημόσιου και
Ιδιωτικού Τομέα (Δ.Ι.Τ.), ιδρύοντας Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία (ΑΜΚΕ) ή Αστικό
Συνεταιρισμό.
● Δομή και Διακυβέρνηση: Σχηματισμός Αντιπροσωπευτικού Διοικητικού Συμβουλίου
(Δ.Σ.) με εκπροσώπηση από τον Δήμο, τους Τουριστικούς Επαγγελματίες και τους
Φορείς της Κοινωνίας (Πρωτογενής Τομέας, Πολιτιστικοί Σύλλογοι).
● Λειτουργία και Πόροι: Εξασφάλιση μόνιμων πηγών χρηματοδότησης, πρόσληψη
εξειδικευμένου προσωπικού και δημιουργία Ψηφιακού Παρατηρητηρίου Βιώσιμου
Τουρισμού.
● Πρώτο Έργο: Εκπόνηση και εφαρμογή ενός πολυετούς Τοπικού Σχεδίου
Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυξης (LITDP). Στο πλαίσιο αυτό θα αξιοποιηθούν
τα ιδιαίτερα πλεονεκτήματα της Νάξου και οι εναλλακτικές μορφές τουρισμού ώστε να
βελτιωθεί η εμπειρία κατοίκων και επισκεπτών.
4.2. Ο Τουρισμός ως Χορηγός της Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Ο τουρισμός ως χορηγός της πολιτιστικής κληρονομιάς: Μια πρόταση για την ανάπτυξη της
ορεινής Νάξου. Προτείνεται η θέσπιση ενός ειδικού τέλους διανυκτέρευσης (π.χ. 1 ευρώ ανά
διανυκτέρευση) για αποκλειστική χρήση στην αποκατάσταση των κλειστών, παραδοσιακών
κατοικιών στους ορεινούς οικισμούς. Η αποκατάσταση θα μπορούσε να γίνει από ντόπιους
τεχνίτες της ορεινής Νάξου στον κατασκευαστικό τομέα, κατόπιν εκπαίδευσης στις
παραδοσιακές τεχνικές δόμησης. Αυτό το σχέδιο δεν είναι απλώς πρόταση αξιοποίησης, είναι
επείγον μέτρο διάσωσης και συνιστά παράλληλα, βελτίωση της εμπειρίας του επισκέπτη. Η
διατήρηση του δομημένου περιβάλλοντος και όχι η συνεχής αντικατάσταση του, εντάσσεται στο
πλαίσιο αυτό.
5
4.3. Γεωπάρκο, Ενέργεια & Νερό
Πρώτον, οι ΑΠΕ να αναπτυχθούν μέσω της δημιουργίας ενεργειακής κοινότητας των κατοίκων
της Νάξου σύμφωνα με τις τοπικές οικονομικές και περιβαλλοντικές ανάγκες και όχι από
ιδιωτικά συμφέροντα που προωθούν φαραωνικά έργα επιβλαβή για το περιβάλλον και την
τοπική οικονομία.
Δεύτερον, η τιμή του νερού πρέπει να μειωθεί άμεσα μέσω κατάλληλης τιμολογιακής πολιτικής
και να εφαρμοστεί στρατηγικό σχέδιο εξοικονόμησης νερού και επενδύσεις.
Τρίτον, προτείνεται η δημιουργία κοινής ομάδας εργασίας από τους Δήμους Πάρου και Νάξου
ώστε να κατατεθεί πρόταση ίδρυσης γεωπάρκου Unesco Παροναξίας.
5. Εν κατακλείδι
Η ραγδαία τουριστική επιτυχία των τελευταίων ετών, ενώ έφερε οικονομική ευημερία,
πραγματοποιήθηκε με υψηλό κόστος και λανθασμένα κριτήρια, οδηγώντας σε δομικές
ανισορροπίες και στην αβεβαιότητα για το μέλλον. Η συνέχιση της πολιτικής «βλέποντας και
κάνοντας» και οι συνακόλουθες ενέργειες των αυτοσχεδιασμών στη διαχείριση προβλημάτων,
χωρίς ευρύτερο σχεδιασμό και πρόνοια, είναι πλέον ασύμβατη με τη βιωσιμότητα.
Βρισκόμαστε σε μία κρίσιμη και κομβική περίοδο για την πορεία της τουριστικής δραστηριότητας
στη Νάξο. Πορεία που θα καθορίσει σε συντριπτικό βαθμό τόσο την περιβαλλοντική
βιωσιμότητα, όσο και την βιωσιμότητα της ενδογενούς τουριστικής της οικονομίας και ευρύτερα
την ποιότητα ζωής των κατοίκων του νησιού. Είμαστε υποχρεωμένοι να θέσουμε τους
αναπτυξιακούς όρους, τα κριτήρια και τα κίνητρα ώστε να σχεδιαστεί ένα μέλλον όπου η Νάξος
θα παραμείνει ευλογημένος τόπος για τους κατοίκους της και αυθεντικός προορισμός για τους
επισκέπτες της. Είναι επιτακτική ανάγκη να πάρουμε την κατάσταση στα χέρια μας, αντί να
αφήσουμε μία ανεξέλεγκτη και άναρχη ανάπτυξη να οδηγήσει το νησί στον κορεσμό και στην
παρακμή. Αυτό απαιτεί όραμα, πολιτική βούληση, στρατηγικό σχεδιασμό και αυτενέργεια της
κοινωνίας με ισχυρή συνεργασία μεταξύ όλων των φορέων.
6
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου